Rugpijn: de oorzaken op een rij

Let op: deze pagina geeft algemene uitleg over pijn en ontstekingsremmers. Bespreek uw eigen klachten, uw medicijnen en elke verandering daarin met uw huisarts of apotheker.

Rugpijn is geen diagnose maar een klacht. De pijn kan uit spieren komen, uit gewrichten, uit een tussenwervelschijf, uit een zenuw of uit iets wat helemaal niet in de rug zit. Die veelheid verklaart waarom een arts eerst vraagt en onderzoekt voordat er iets gezegd wordt over de aanpak.

Het onderscheid dat als eerste gemaakt wordt

Artsen delen rugpijn grofweg in drieen. De grootste groep is de aspecifieke rugpijn: pijn zonder aanwijsbare structurele oorzaak, vaak uit spieren en gewrichten. Daarnaast is er rugpijn met uitstraling naar een been, waarbij een zenuwwortel in het spel is. En ten slotte is er een kleine groep waarbij de rugpijn een teken is van iets anders, bijvoorbeeld een ontstekingsziekte of een probleem buiten de rug.

Wat de aspecifieke groep kenmerkt

Bij aspecifieke rugpijn is er meestal geen scherpe grens tussen wat wel en niet mag. De pijn wisselt met houding en beweging, is vaak het ergst in de eerste dagen en neemt daarna geleidelijk af. Langdurige rust helpt in die situatie doorgaans niet; in beweging blijven binnen de grens van de pijn wordt vaker geadviseerd. De algemene kant daarvan staat in bewegen bij gewrichtspijn.

Wanneer aan een ontstekingsziekte gedacht wordt

Rugpijn die vooral in de nacht en de vroege ochtend speelt, gepaard gaat met langdurige ochtendstijfheid en juist beter wordt van bewegen, past minder goed bij de aspecifieke groep. Dat patroon kan wijzen op een ontstekingsproces, en dan verandert het onderzoek van richting. Het verschil tussen mechanische pijn en ontstekingspijn staat uitgewerkt bij reuma en ontstekingspijn.

Signalen die om aandacht vragen

• Krachtverlies in een been of voet, of gevoelloosheid rond het zitvlak.
• Problemen met plassen of ontlasting die samen met de rugpijn ontstaan.
• Koorts, onverklaard gewichtsverlies of pijn die niet reageert op houding.
• Rugpijn na een val of ongeval, zeker bij ouderen.

De rol van pijnstilling

Pijnstilling is bij rugklachten vaak een hulpmiddel om te kunnen blijven bewegen, niet het doel op zich. Welke groep daarbij past, hangt af van de aard van de klacht en van de persoon; de hoofdgroepen staan naast elkaar in pijnstillers vergelijken. De keuze zelf hoort bij de huisarts, die het hele plaatje kan overzien.

Wat rugpijn zo weerbarstig maakt, is dat de klacht vaak sterker is dan wat er op een scan te zien valt. Dat is geen teken dat de pijn niet echt is, maar dat pijn en beeldvorming twee verschillende dingen meten.

Waarom beeldvorming niet altijd helpt

Bij rugpijn is de reflex om een scan te willen begrijpelijk, maar hij levert lang niet altijd op wat mensen ervan verwachten. Slijtage aan de wervelkolom komt op oudere leeftijd zo algemeen voor dat het aantreffen ervan weinig zegt over de oorzaak van een klacht. Omgekeerd kan iemand met een gladde scan hevige pijn hebben. Richtlijnen adviseren daarom terughoudendheid met beeldvorming zolang er geen signalen zijn die om nader onderzoek vragen, en die signalen staan hierboven opgesomd.