Slaap en pijn: hoe ze elkaar raken

Let op: deze pagina geeft algemene uitleg over pijn en ontstekingsremmers. Bespreek uw eigen klachten, uw medicijnen en elke verandering daarin met uw huisarts of apotheker.

Wie een nacht slecht heeft geslapen, verdraagt de volgende dag minder. Dat is geen indruk maar een goed beschreven verschijnsel: slaaptekort verlaagt de pijndrempel. Tegelijk zorgt pijn ervoor dat inslapen langer duurt en dat de slaap vaker onderbroken raakt. Zo ontstaat een kringloop die zichzelf onderhoudt.

Wat slaaptekort met pijn doet

In een uitgerust zenuwstelsel worden pijnprikkels deels onderdrukt voordat ze het bewustzijn bereiken. Bij slaaptekort werkt die demping minder goed, waardoor dezelfde prikkel harder aankomt. Bij langdurige pijnklachten is dat een van de weinige factoren die zonder medicatie te beinvloeden zijn; de achtergrond staat in chronische pijnklachten begrijpen.

Wat pijn met slaap doet

Pijn maakt het lastiger om een houding te vinden, en elke draai in bed kan een gewricht wakker maken. Bij ontstekingsklachten speelt bovendien dat de klachten in de tweede helft van de nacht en de vroege ochtend vaak toenemen; dat patroon staat beschreven bij reuma en ontstekingspijn.

Waar de kringloop te doorbreken is

• Een vast tijdstip van opstaan, ook na een slechte nacht.
• Overdag bewegen, bij voorkeur buiten en niet vlak voor het slapengaan.
• Een koele, donkere en stille slaapkamer.
• Cafeine en alcohol beperken in de uren voor het slapen.
• Het bed voor slapen gebruiken, niet voor werken of scrollen.

Deze maatregelen zijn gewoon en weinig spectaculair, en juist daarom vol te houden. De bewegingskant ervan staat uitgewerkt in bewegen bij gewrichtspijn.

Wanneer het gesprek met de huisarts hoort

Slaapproblemen die weken aanhouden, die het functioneren overdag raken of die samengaan met somberheid, verdienen een gesprek. Datzelfde geldt voor pijn die vooral 's nachts optreedt en niet past bij het gebruikelijke patroon: dat is een signaal dat een arts wil kennen, zoals ook genoemd bij rugpijn en de oorzaken daarvan.

Slaapmiddelen lossen deze kringloop zelden duurzaam op en brengen eigen nadelen mee. Wat in een individuele situatie zinvol is, beoordeelt de huisarts.

Wakker liggen van pijn

Wie s nachts wakker wordt van pijn, komt voor een lastige keuze te staan: blijven liggen en wachten, of opstaan. In algemene zin wordt aangeraden het bed te verlaten wanneer wakker liggen langer duurt dan een half uur, om te voorkomen dat het bed een plek van frustratie wordt. Iets rustigs doen in gedempt licht en pas terugkeren bij slaperigheid, werkt voor veel mensen beter dan uren draaien. Klok kijken helpt daarbij niet, want het maakt de nacht meetbaar en daarmee zwaarder.

Pijn die uitsluitend s nachts optreedt en overdag verdwijnt, past niet in het gebruikelijke patroon en is een reden om het bij de huisarts te melden.