Warmte of koude bij pijn: het verschil

Let op: deze pagina geeft algemene uitleg over pijn en ontstekingsremmers. Bespreek uw eigen klachten, uw medicijnen en elke verandering daarin met uw huisarts of apotheker.

Warmte en koude zijn de oudste hulpmiddelen bij pijn die er zijn, en ze doen precies het tegenovergestelde. Warmte verwijdt de bloedvaten en ontspant spieren; koude vernauwt de bloedvaten en dempt de zenuwgeleiding. Wie ze door elkaar haalt, kan een verse zwelling verergeren of een stijve spier nog stijver maken.

Wat koude doet

Koude vermindert de doorbloeding in het gebied waar het wordt toegepast en verlaagt de gevoeligheid van de zenuwuiteinden. Daardoor neemt bij een verse kneuzing of verstuiking de zwelling minder snel toe en zakt de pijn tijdelijk. Dat is de reden waarom koeling in de eerste uren na een letsel de gebruikelijke eerste stap is.

Wat warmte doet

Warmte verwijdt de bloedvaten, waardoor er meer doorstroming komt, en het ontspant spieren die zich hebben aangespannen. Bij stijve spieren, bij menstruatiekrampen en bij chronisch stijve gewrichten wordt daarom vaker naar warmte gegrepen. Bij krampen in de onderbuik is dat een van de eenvoudigste maatregelen die mensen noemen, zoals beschreven bij menstruatieklachten en ontstekingspijn.

Aandachtspunten

• Nooit een coldpack of een kruik rechtstreeks op de huid; gebruik altijd een doek.
• Niet toepassen op huid met verminderd gevoel, omdat een brandwond dan onopgemerkt blijft.
• Niet in slaap vallen met een warmtebron op het lichaam.
• Terughoudend zijn bij doorbloedingsproblemen; vraag dat na bij de huisarts.
• Stoppen als de pijn toeneemt in plaats van afneemt.

Wat het niet is

Warmte en koude verlichten, ze genezen niet. Ze veranderen niets aan de oorzaak van een klacht en ze vervangen geen beoordeling. Bij een gewricht dat rood, warm en gezwollen is zonder duidelijke aanleiding, is de eerste vraag wat er speelt en niet wat erop moet; dat beeld staat beschreven bij het beeld van een jichtaanval.

Combineren met bewegen

Veel mensen gebruiken warmte om een stijf gewricht op gang te brengen voordat ze gaan bewegen. Dat is een gebruikelijke volgorde en sluit aan bij wat er over beweging bekend is, beschreven in gewrichten gezond houden. Wat bij een specifieke klacht verstandig is, weet een fysiotherapeut of huisarts beter dan een algemene tekst.

Waarom het effect kort is

Zowel warmte als koude werkt zolang de toepassing duurt en nog een tijdje daarna. Het gaat om een verschuiving in doorbloeding en zenuwgeleiding, niet om een verandering in het weefsel zelf. Dat verklaart waarom mensen de behandeling herhalen en waarom niemand er van geneest. Voor een klacht die uit zichzelf overgaat, is dat genoeg: het overbrugt de periode waarin het ongemakkelijk is. Voor een klacht die blijft, is het een hulpmiddel naast de aanpak van de oorzaak, en geen vervanging ervan.

Hoe lang en hoe vaak

Voor beide toepassingen geldt dat kort en herhaald doorgaans verstandiger is dan lang achtereen. Bij koude gaat het om enkele minuten per keer, met voldoende tussenpozen, omdat de huid anders te sterk afkoelt. Bij warmte is het comfort de maat: aangenaam warm, niet heet. Wie de huid rood en gevlekt ziet worden, is te ver gegaan. Deze grenzen staan in vrijwel elke gebruiksaanwijzing van een kruik of een coldpack, en ze zijn er niet voor niets.