NSAID of paracetamol: waar het verschil zit

Let op: deze pagina geeft algemene uitleg over pijn en ontstekingsremmers. Bespreek uw eigen klachten, uw medicijnen en elke verandering daarin met uw huisarts of apotheker.

Paracetamol en de NSAID's worden allebei pijnstiller genoemd, maar ze doen niet hetzelfde. Het onderscheid is niet academisch: het verklaart waarom de een bij koorts en hoofdpijn vaak het eerste is waar een arts aan denkt, en de ander bij een ontstoken gewricht.

Waar paracetamol werkt

Paracetamol grijpt vooral aan in het centrale zenuwstelsel en dempt daar de pijnbeleving en de koorts. Op de ontstekingsreactie in het weefsel zelf heeft het weinig effect. Dat maakt het bruikbaar bij een brede reeks klachten en het verklaart ook waarom het in lage sterktes zonder recept verkrijgbaar is. Het betekent niet dat het onschuldig is: de lever verwerkt de stof, en dat stelt grenzen.

Waar NSAID's werken

NSAID's remmen de aanmaak van prostaglandinen in het weefsel. Daardoor nemen niet alleen de pijn maar ook de zwelling en de plaatselijke gevoeligheid af. Dat is precies wat je wilt bij een ontstoken gewricht, een jichtaanval of een verstuiking. De keerzijde is dat dezelfde prostaglandinen elders in het lichaam een beschermende rol vervullen, onder meer in het maagslijmvlies en in de nieren. De achtergrond staat bij wat een ontsteking is.

Waarom de arts vaak met de eerste begint

Bij veel klachten wegen de aandachtspunten van paracetamol minder zwaar dan die van een ontstekingsremmer, zeker bij ouderen, bij mensen met maagklachten in de voorgeschiedenis en bij mensen met een verminderde nierfunctie. Dat is de reden waarom richtlijnen vaak met de eerste stap beginnen en pas daarna verder kijken. De afweging die daarbij hoort, staat beschreven bij de arts en het voorschrijven.

Wat de vergelijking niet beslist

Er bestaat geen algemene winnaar. Welke groep past, hangt af van de aard van de klacht en van de persoon. Bij een ontsteking telt het vermogen om de zwelling aan te pakken zwaar; bij koorts zonder ontsteking veel minder. En bij iemand met een kwetsbare maag of nier kan een op zichzelf logische keuze alsnog afvallen. De hoofdgroepen op een rij staan in pijnstillers vergelijken.

Combineren

In de praktijk worden middelen uit verschillende groepen soms samen gebruikt, maar dat is een beslissing van een arts en niet iets om zelf te improviseren. Twee middelen uit dezelfde groep tegelijk gebruiken is juist een van de dingen waar de apotheek op let, zoals beschreven bij de apotheek en uw medicatie.

Voor de meeste lezers is de bruikbare conclusie dat het geen keuze tussen twee gelijksoortige producten is, maar tussen twee verschillende benaderingen. Dat inzicht maakt het gesprek in de spreekkamer een stuk korter.

Waarom mensen ze door elkaar halen

De verwarring is begrijpelijk. Beide middelen liggen in hetzelfde schap, beide doosjes vermelden pijn en koorts, en beide worden in het dagelijks spraakgebruik pijnstiller genoemd. Wie niet weet dat er twee verschillende mechanismen achter zitten, ziet twee producten die hetzelfde doen en kiest op prijs of op gewoonte. Het onderscheid wordt pas zichtbaar bij een klacht waarbij zwelling meespeelt, of bij iemand voor wie de aandachtspunten van een van beide groepen zwaarder wegen. Precies daar begint het nut van het onderscheid.